ซิงค์ หรือสังกะสี เป็นแร่ธาตุที่คนมักนึกถึงเมื่อพูดถึงสุขภาพผู้ชาย แต่ที่จริงร่างกายทุกส่วนต้องใช้ซิงค์ในการทำงานประจำวัน และเป็นแร่ธาตุที่ได้จากอาหารหลายชนิดอยู่แล้ว

บทความนี้อธิบายว่าซิงค์คืออะไร ร่างกายใช้ทำอะไร พบในอาหารอะไรบ้าง รูปแบบที่พบในอาหารเสริม ไปจนถึงข้อควรระวัง เนื้อหาเป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ หากสนใจกรดอะมิโนที่มักพบร่วมกันในอาหารเสริมผู้ชาย ดูเพิ่มได้ที่ แอล-อาร์จินีน คืออะไร

ซิงค์คืออะไร

ซิงค์เป็นแร่ธาตุจำเป็นชนิดหนึ่งที่ร่างกายต้องการในปริมาณน้อย จัดอยู่ในกลุ่มแร่ธาตุปริมาณน้อย (trace mineral) ร่างกายสร้างซิงค์เองไม่ได้

นอกจากนี้ ร่างกายเก็บสำรองซิงค์ไว้ได้ไม่มาก จึงต้องได้รับจากอาหารอย่างสม่ำเสมอ

บทบาทของซิงค์ในร่างกาย

ซิงค์เป็นส่วนประกอบของเอนไซม์จำนวนมาก ร่างกายจึงใช้ซิงค์ในกระบวนการหลายอย่าง ตัวอย่างที่มีการกล่าวถึงบ่อยมีดังนี้

  • การสร้างโปรตีนและดีเอ็นเอ: เกี่ยวข้องกับการสร้างโปรตีนและสารพันธุกรรมตามปกติ
  • การเจริญเติบโตและการซ่อมแซมเซลล์: เซลล์ที่แบ่งตัวเร็วต้องใช้ซิงค์
  • ระบบภูมิคุ้มกัน: เกี่ยวข้องกับการทำงานตามปกติของระบบภูมิคุ้มกัน
  • การรับรสและการได้กลิ่น: ซิงค์มีส่วนในการรับรู้รสและกลิ่น
  • การสมานแผล: ร่างกายใช้ซิงค์ในกระบวนการที่แผลค่อย ๆ ปิด

ในเพศชาย พบซิงค์ในความเข้มข้นค่อนข้างสูงในเนื้อเยื่อของระบบสืบพันธุ์ และซิงค์เกี่ยวข้องกับการทำงานตามปกติของเนื้อเยื่อเหล่านี้ นี่เป็นข้อมูลด้านสรีรวิทยาเท่านั้น ไม่ได้หมายความว่าการรับประทานซิงค์เพิ่มจะให้ผลเฉพาะด้านใด

แหล่งอาหารที่มีซิงค์

อาหารหลายกลุ่มมีซิงค์เป็นองค์ประกอบ ได้แก่

  • หอยนางรมและอาหารทะเลกลุ่มหอย ซึ่งเป็นแหล่งที่มักถูกกล่าวถึงว่ามีซิงค์สูง
  • เนื้อแดง เช่น เนื้อวัวและเนื้อหมู
  • เนื้อสัตว์ปีก เช่น ไก่
  • ไข่และผลิตภัณฑ์จากนม
  • ถั่วต่าง ๆ
  • ถั่วเปลือกแข็งและเมล็ดพืช เช่น เมล็ดฟักทอง
  • ธัญพืชเต็มเมล็ด

ควรทราบว่าธัญพืชและถั่วมีสารไฟเตต (phytate) ซึ่งอาจลดการดูดซึมซิงค์ได้ การแช่หรือหมักก่อนปรุงอาหารเป็นวิธีที่มีผู้กล่าวว่าช่วยลดผลของไฟเตตลงได้

เรื่องอาหารและการใช้ชีวิตโดยรวม อ่านเพิ่มได้ที่ การดูแลสุขภาพผู้ชายด้วยอาหารและไลฟ์สไตล์

ใครเสี่ยงได้รับซิงค์ไม่เพียงพอ

บางกลุ่มอาจได้รับซิงค์จากอาหารน้อยกว่าที่ร่างกายต้องการ ได้แก่

  • ผู้ที่รับประทานมังสวิรัติหรือวีแกน เพราะซิงค์จากพืชดูดซึมได้ยากกว่า
  • ผู้ที่ดื่มแอลกอฮอล์ปริมาณมากเป็นประจำ
  • ผู้ที่มีความผิดปกติของระบบย่อยอาหารบางชนิด
  • ผู้สูงอายุ
  • ผู้ที่รับประทานอาหารไม่หลากหลายหรือรับประทานได้น้อย

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรประเมินตัวเองว่าขาดซิงค์จากอาการทั่วไป เพราะอาการหลายอย่างเกิดจากสาเหตุอื่นได้ หากสงสัย ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจและประเมินอย่างเหมาะสม

ซิงค์ในอาหารเสริมมีหลายรูปแบบ

ซิงค์ในผลิตภัณฑ์เสริมอาหารมีหลายรูปแบบ ที่พบบ่อยมีดังนี้

  • ซิงค์กลูโคเนต (zinc gluconate): เป็นเกลือของซิงค์กับกรดกลูโคนิก
  • ซิงค์ซิเตรต (zinc citrate): เป็นเกลือของซิงค์กับกรดซิตริก
  • ซิงค์ออกไซด์ (zinc oxide): เป็นสารประกอบของซิงค์กับออกซิเจน
  • ซิงค์อะมิโน (zinc amino acid chelate): เป็นซิงค์ที่จับกับกรดอะมิโน เรียกว่าคีเลต

มีงานวิจัยบางชิ้นที่ชี้ว่าแต่ละรูปแบบอาจถูกดูดซึมได้ไม่เท่ากัน แต่ผลยังไม่สม่ำเสมอและยังต้องการการศึกษาเพิ่มเติม จึงยังสรุปไม่ได้ว่ารูปแบบใดเหมาะกว่าสำหรับทุกคน

ซิงค์ในผลิตภัณฑ์เสริมอาหารสำหรับผู้ชาย

ซิงค์มักพบเป็นส่วนผสมในผลิตภัณฑ์เสริมอาหารสำหรับผู้ชาย ตัวอย่างหนึ่งคือ HULX (Dr.X) ของ Dr.JEL ซึ่งมีซิงค์อะมิโนเป็นหนึ่งใน 10 ส่วนผสม ผลิตตามมาตรฐาน GMP เลข อย. 73-1-02663-5-0014 ทั้งนี้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา

หากต้องการดูภาพรวมของกรดอะมิโนที่ร่างกายต้องการ อ่านเพิ่มได้ที่ กรดอะมิโนจำเป็นคืออะไร

ข้อควรระวังในการรับประทานซิงค์

แม้ซิงค์จะจำเป็น แต่การได้รับมากเกินไปก็ไม่เป็นผลดี ควรทราบข้อสำคัญต่อไปนี้

  • ซิงค์ปริมาณมากอาจทำให้คลื่นไส้หรือไม่สบายท้อง
  • การได้รับซิงค์เกินติดต่อกันเป็นเวลานานอาจทำให้ระดับทองแดงในร่างกายลดลง
  • ซิงค์อาจมีปฏิกิริยากับยาบางชนิด เช่น ยาปฏิชีวนะกลุ่มควิโนโลนและเตตราไซคลีน รวมถึงยาเพนิซิลลามีน ซึ่งอาจต้องรับประทานคนละเวลากัน ควรสอบถามแพทย์หรือเภสัชกรเรื่องช่วงเวลาที่เหมาะสม
  • ไม่ควรรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่มีซิงค์หลายตัวพร้อมกัน เพราะอาจได้รับซิงค์ซ้ำซ้อนโดยไม่รู้ตัว

ผู้ที่มีโรคประจำตัวเรื้อรังหรือต้องใช้ยาเป็นประจำ รวมถึงหญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน และควรรับประทานตามวิธีและปริมาณที่ระบุบนฉลากเท่านั้น หากมีอาการผิดปกติ ให้หยุดรับประทานและไปพบแพทย์

สรุป

ซิงค์เป็นแร่ธาตุจำเป็นที่ร่างกายต้องได้รับจากอาหารอย่างสม่ำเสมอ และมีบทบาทในกระบวนการพื้นฐานหลายอย่าง การรับประทานอาหารให้หลากหลายเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี หากเลือกใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ควรอ่านฉลากให้ครบ ตรวจเลข อย. และระวังการได้รับซิงค์ซ้ำซ้อน หากมีข้อสงสัยควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร